نقد و بررسی انیمه جوجتسوکایسن

Jujutsu Kaisen را معمولاً به‌عنوان انیمه‌ای درباره‌ی مبارزه با نفرین‌ها می‌بینند؛ دنیایی خشن با اکشن‌های سریع، جادوهای پیچیده و شخصیت‌هایی که مدام بین مرگ و بقا حرکت می‌کنند. اما شاید عجیب‌ترین راه برای فهمیدن جوجوتسو کایزن این باشد که آن را داستان “انسان‌هایی بدانیم که کم‌کم به درد عادت می‌کنند.”

در بیشتر شونن‌ها، شخصیت‌ها بعد از رنج کشیدن قوی‌تر می‌شوند. اما در جوجوتسو کایزن، رنج بیشتر از آن‌که باعث رشد شود، انسان‌ها را بی‌حس می‌کند. شخصیت‌ها آن‌قدر مرگ، خشونت و از دست دادن می‌بینند که کم‌کم واکنش احساسی‌شان ضعیف می‌شود. انگار دنیا به آن‌ها یاد می‌دهد برای زنده ماندن، باید بخشی از احساساتشان را خاموش کنند.

یو‌جی ایتادوری در ابتدا نقطه‌ی مقابل این جهان است. او ساده، مهربان و بیش از حد انسانی است. وقتی وارد دنیای جوجوتسو می‌شود، هنوز فکر می‌کند می‌توان مردم را نجات داد و برای مرگ آدم‌ها معنایی پیدا کرد. اما داستان آرام‌آرام این نگاه را خرد می‌کند.

یکی از تلخ‌ترین بخش‌های انیمه این است که یو‌جی هرچه بیشتر قوی می‌شود، بیشتر شبیه کسی می‌شود که دیگر فرصت ندارد مثل یک نوجوان عادی فکر کند.

و این همان تفاوت بزرگ جوجوتسو کایزن با بسیاری از شونن‌هاست: قدرت در این دنیا حس آزادی نمی‌دهد؛ حس فرسایش می‌دهد.

حتی مبارزه‌ها هم بیشتر شبیه تصادف‌های خشونت‌بارند تا نبردهای قهرمانانه. شخصیت‌ها زخمی می‌شوند، اعضای بدنشان را از دست می‌دهند و گاهی قبل از آن‌که حتی فرصت درک احساساتشان را داشته باشند، می‌میرند. انیمه عمداً اجازه نمی‌دهد مرگ همیشه “زیبا” یا “الهام‌بخش” باشد.

برای همین، جوجوتسو کایزن دنیایی دارد که در آن آدم‌ها بیشتر از هیولاها، از بی‌معنا شدن رنج می‌ترسند.

سوکونا دقیقاً از همین ترس جذاب می‌شود. او فقط یک ویلن قدرتمند نیست؛ موجودی است که کاملاً از احساس همدلی جدا شده. سوکونا برخلاف اکثر دشمنان شونن، دنبال عدالت، صلح یا حتی انتقام نیست. او فقط وجود دارد، مثل یک فاجعه‌ی طبیعی. و همین باعث می‌شود ترسناک‌تر از ویلن‌هایی باشد که حداقل انگیزه‌ای انسانی دارند.

او چیزی را نشان می‌دهد که دنیای جوجوتسو مدام به شخصیت‌ها نزدیک می‌کند: زندگی‌ای بدون ارزش احساسی.

گوجو ساتورو هم از زاویه‌ای دیگر همین تراژدی را دارد. همه او را قوی‌ترین می‌دانند، اما قدرتش بیشتر شبیه دیواری نامرئی است که او را از دیگران جدا کرده. گوجو تقریباً هیچ برابری ندارد، و همین باعث می‌شود نتواند واقعاً کنار کسی بایستد. او لبخند می‌زند، شوخی می‌کند و بی‌خیال به نظر می‌رسد، اما پشت این رفتارها تنهایی عجیبی پنهان شده است.

شاید به همین دلیل، مهم‌ترین شکست گوجو نه در مبارزه‌ها، بلکه در ناتوانی‌اش برای محافظت از کسانی است که دوستشان دارد.

جوجوتسو کایزن بارها نشان می‌دهد قدرت مطلق الزاماً انسان را خوشحال یا کامل نمی‌کند؛ فقط فاصله‌اش را با بقیه بیشتر می‌کند.

یکی دیگر از چیزهایی که کمتر درباره‌اش صحبت می‌شود، رابطه‌ی انیمه با “بدن” است. نفرین‌ها مدام بدن انسان‌ها را تغییر می‌دهند، تکه‌تکه می‌کنند یا از بین می‌برند. انگار داستان می‌خواهد یادآوری کند بدن در این جهان شکننده‌تر از آن چیزی است که شخصیت‌ها دوست دارند باور کنند.

ماهیتو بهترین نماد این ایده است.

او بدن و روح انسان‌ها را مثل اسباب‌بازی تغییر می‌دهد و همین باعث می‌شود ترسناک‌تر از یک قاتل معمولی باشد. ماهیتو فقط آدم‌ها را نمی‌کشد؛ هویتشان را نابود می‌کند. برای همین نبرد یو‌جی با او بیشتر از آن‌که جنگ خیر و شر باشد، جنگ بین دو نگاه به انسان است: آیا جان انسان ذاتاً ارزشمند است، یا فقط چیزی شکننده و قابل تغییر؟

فضای بصری انیمه هم همین حس را تقویت می‌کند. شهرها شلوغ‌اند، نورها زیادند و زندگی ظاهراً ادامه دارد، اما زیر این ظاهر مدرن، احساس پوسیدگی جریان دارد. نفرین‌ها از ترس‌ها و احساسات منفی انسان‌ها ساخته می‌شوند؛ یعنی خود جامعه، هیولاهایش را تولید می‌کند.

این شاید تاریک‌ترین پیام پنهان جوجوتسو کایزن باشد: هیولاهای واقعی از بیرون نمی‌آیند؛ از درون انسان‌ها متولد می‌شوند.

حتی شخصیت‌های فرعی هم درگیر همین فرسودگی‌اند. نانامی کارمندی بود که به جوجوتسو برگشت چون زندگی عادی هم به‌اندازه‌ی جنگ بی‌روح شده بود. ماکی برای اثبات ارزشش باید علیه خانواده‌اش بجنگد. مگومی مدام بین نجات دادن دیگران و پذیرش بی‌رحمی دنیا گیر کرده است.

هیچ‌کس در این انیمه واقعاً آرامش ندارد.

و شاید مهم‌ترین تفاوت جوجوتسو کایزن با بسیاری از آثار مشابه همین باشد: این انیمه قهرمان‌بودن را شکوهمند نشان نمی‌دهد؛ آن را شبیه باری روانی و خسته‌کننده تصویر می‌کند.

در پایان، جوجوتسو کایزن بیشتر از آن‌که درباره‌ی جادو یا نفرین باشد، درباره‌ی انسان‌هایی است که سعی می‌کنند در جهانی پر از خشونت، هنوز بخشی از احساساتشان را حفظ کنند.

و شاید غم‌انگیزترین حقیقت انیمه همین باشد: در دنیای جوجوتسو، آدم‌ها معمولاً وقتی می‌فهمند زندگی چقدر ارزش داشته، که دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند.