دورورو (Dororo)؛ انتقام، هویت و بهایی که یک برادر برای تولد یک اهریمن پرداخت

عنوان: دورورو (Dororo)؛ انتقام، هویت و بهایی که یک برادر برای تولد یک اهریمن پرداخت

«دورورو» یکی از آن آثار کلاسیک تاریخ مانگا و انیمه است که ریشه در ذهن خلاق اوسامو تزوکا، پدرخواندهٔ مانگای مدرن ژاپن دارد. نسخهٔ اصلی مانگا در سال ۱۹۶۷ منتشر شد و نسخهٔ انیمهٔ بازسازی‌شده در سال ۲۰۱۹ توسط استودیو مپا (MAPPA) و تزوکا پروداکشن ساخته شد. این نسخهٔ مدرن، نه تنها وفادار به روح اثر اصلی بود، بلکه با انیمیشن خیره‌کننده، فضاسازی تاریک و شخصیت‌پردازی عمیق، توانست جان تازه‌ای به یک داستان ۵۰ ساله بدمد. «دورورو» داستان سامورایی جوانی به نام هیاکی‌مارو است که بدون پوست، گوش، بینی، پاها، دست‌ها و حتی چشم‌هایش به دنیا آمده است – نه به خاطر یک بیماری، بلکه به خاطر معاملهٔ پدرش با شیاطین. اما این تنها بخش سطحی داستان است. در عمق، «دورورو» سوالی فلسفی می‌پرسد که پاسخ دادن به آن نسل‌هاست: «ارزش یک انسان به چه چیزهایی بستگی دارد؟ بدنش؟ روحش؟ یا انتخابی که در زندگی می‌کند؟»

**داستان چیست؟**

ژاپن در دورهٔ سنگوکو (دورهٔ جنگ‌های داخلی) در حال فروپاشی است. لرد دایگو کامه‌یاما، فرمانروای یک ناحیهٔ فقیر و در حال زوال، برای نجات سرزمینش و به قدرت رسیدن، دست به کار شیطانی می‌زند. او در معبدی با دوازده شیطان قرارداد می‌بندد: آنها به او قدرت و پیروزی در جنگ می‌دهند، و در مقابل، لرد دایگو اولین فرزندی را که همسرش به دنیا می‌آورد، به آنها تقدیم می‌کند. اما «تقدیم» به این معنا نیست که فرزندش را بکشند؛ نه، از او عضوی بردارند. شیاطین دوازده عضو بدن نوزاد را یکی یکی می‌خورند: هر دو چشم، هر دو گوش، بینی، لب‌ها، هر چهار دست و پا، و در نهایت پوستش. نوزاد بی‌اعضا و تقریباً مرده را در قایقی به رودخانه می‌اندازند تا بمیرد. اما یک پزشک نجاتش می‌دهد. او با ساخت دست‌ها و پاهای چوبی، چشم‌های مصنوعی و پوستی از چرم، به نوزاد شانسی دوباره می‌بخشد. به او نام «هیاکی‌مارو» (یعنی «پسر هزار شیطان») می‌دهد. اما شرط بقا این است: هیاکی‌مارو تنها در صورتی می‌تواند اعضای واقعی بدنش را پس بگیرد که هر یک از آن دوازده شیطان را بکشد. حالا او سرگردان در ژاپن جنگ‌زده، از روستایی به روستای دیگر می‌رود، هر شیطان را می‌کشد و تکه‌ای از انسانیت خود را بازپس می‌گیرد. در این سفر، با پسری یتیم و بددهن به نام «دورورو» (که اسم سریال هم از او گرفته شده) آشنا می‌شود. دورورو که خود در کودکی تمام خانواده‌اش را از دست داده، تصمیم می‌گیرد همراه هیاکی‌مارو شود – نه از روی ترحم، بلکه چون او هم دنبال چیزی می‌گردد: معنا و هویت در جهانی که همه چیز را از او گرفته.

**نقطهٔ قوت اول؛ شخصیت‌پردازی هیاکی‌مارو، سکوت پر از فریاد**

یکی از بزرگترین چالش‌های نویسندگی، ساخت شخصیتی است که نمی‌تواند حرف بزند (هیاکی‌مارو در نیمهٔ اول سریال تارهای صوتی ندارد). اما «دورورو» این کار را به شکلی شاهکارانه انجام می‌دهد. هیاکی‌مارو با حرکات، نگاه‌های سرد و تصمیمات لحظه‌ای اش، داستانی را روایت می‌کند که هیچ دیالوگی نمی‌تواند بیان کند. او در ابتدا فقط یک ماشین کشتن بی‌احساس است. شیاطین را می‌کشد نه از روی خشم یا عدالت، بلکه چون برای بقا مجبور است. اما هر بار که یک عضو بدنش را پس می‌گیرد، چیزی در او تغییر می‌کند. وقتی اولین عضو (بینی) را پس می‌گیرد، بوی گل‌ها را برای اولین بار حس می‌کند و گیج می‌شود. وقتی پوستش را پس می‌گیرد، برای اولین بار درد و لمس را درک می‌کند. وقتی چشم‌هایش را پس می‌گیرد، می‌فهمد که دنیا چقدر زشت و در عین حال زیباست. این سفر فیزیکی، در واقع سفر عاطفی او از «شیطان بودن» به «انسان بودن» است. و تماشاگر بی‌صدا کنار او راه می‌رود، ذره ذره با او عضو پس می‌گیرد و ذره ذره با او انسان می‌شود. در نقطهٔ اوج داستان، وقتی هیاکی‌مارو با پدر و برادر کوچکش روبه‌رو می‌شود، سکوتش چنان سنگین و پر از مفهوم است که هر دیالوگی در برابر آن رنگ می‌بازد. انیمه در لحظات حساس، اجازه می‌دهد تصویر و موسیقی حرف بزنند – و این بالاترین درجهٔ اعتماد به هوش مخاطب است.

**نقطهٔ قوت دوم؛ رابطهٔ هیاکی‌مارو و دورورو، دو روی یک سکه**

دورورو نه یک شخصیت فرعی، که روح و وجدان داستان است. اگر هیاکی‌مارو نماد از دست دادن و سکوت و انتقام است، دورورو نماد فریاد زدن و زنده ماندن و امید است. دورورو پسری است که هیچ‌کس را ندارد. پدر و مادرش در جنگ کشته شده‌اند، هیچ خانه و خانواده‌ای ندارد و هر روز را با دزدی و کلک زدن می‌گذراند. اما برخلاف هیاکی‌مارو، دورورو تسلیم نشده است. او بلند حرف می‌زند، ناسزا می‌گوید، می‌خندد و گریه می‌کند. او تمام احساساتش را بروز می‌دهد، چون کسی را ندارد که از قضاوتش بترسد. اما وقتی با هیاکی‌مارو آشنا می‌شود، در او چیزی می‌بیند که خودش ندارد: یک هدف. هیاکی‌مارو می‌داند چه می‌خواهد (شیاطین را بکشد)، اما دورورو هیچ هدفی جز زنده ماندن ندارد. به همین دلیل به او می‌چسبد. اما به تدریج، این رابطه از یک «همسفر تصادفی» به یک خانوادهٔ واقعی تبدیل می‌شود. صحنه‌ای که دورورو برای اولین بار برای هیاکی‌مارو غذا درست می‌کند و هیاکی‌مارو بدون اینکه تشکر کند، سهم خود را می‌خورد – آنقدر ساده و صمیمی است که اشک را درمی‌آورد. آنها هیچ‌وقت به هم نمی‌گویند «دوستت دارم» یا «به تو نیاز دارم»، اما هر لحظه با هم بودنشان نشان می‌دهد که بدون یکدیگر هیچ‌چیز نیستند. وقتی در اواخر سریال، دورورو به خاطر یک سوءتفاهم شدید از هیاکی‌مارو جدا می‌شود و هیاکی‌مارو برای اولین بار با صدای قطع شده‌اش نام او را صدا می‌زند – اگر اشک نریزید، یعنی قلب از سنگ دارید.

**نقطهٔ ضعف اول؛ ریتم داستان در میانهٔ سریال**

«دورورو» از ۲۴ قسمت تشکیل شده و مشکل اصلی آن، ناهماهنگی ریتم در بخش میانی است. قسمت‌های ابتدایی (۱ تا ۶) شاهکارهای محض هستند: معرفی شخصیت‌ها، اولین برخورد با هیاکی‌مارو، کشتن اولین شیاطین، و شکل‌گیری رابطهٔ دو شخصیت اصلی. اما از قسمت ۷ تا حدود ۱۴، داستان گاهی به ماجراهای «شیطان هفته» تبدیل می‌شود. هر قسمت یک شیطان جدید، یک روستای جدید و یک تراژدی انسانی جدید. مشکل این است که برخی از این ماجراها سطحی و تکراری می‌شوند. مثلاً در چند قسمت متوالی، الگوی یکسانی تکرار می‌شود: «هیاکی‌مارو به یک روستا می‌رسد، روستاییان مشکلی با شیطان دارند، هیاکی‌مارو شیطان را می‌کشد، روستا نجات می‌یابد، و ما یک داستان غمگین انسانی می‌شنویم که تأثیر چندانی بر شخصیت اصلی ندارد.» این قسمت‌ها نه بد هستند، نه بی‌معنی، اما در قیاس با نیمهٔ اول و نیمهٔ نهایی، کسل‌کننده و قابل پیش‌بینی به نظر می‌رسند. اگر سریال ۱۸ یا ۲۰ قسمت بود، احتمالاً قوی‌تر از این حرفها می‌شد.

**نقطهٔ ضعف دوم؛ پایان‌بندی بحث‌برانگیز و احساس شتابزدگی**

بزرگترین بحثی که طرفداران «دورورو» دارند، پایان آن است (اسپویل سطحی اما اجتناب‌ناپذیر). در قسمت‌های پایانی، هیاکی‌مارو در نهایت با برادرش تاهومارو روبه‌رو می‌شود. تاهومارو فرزند «واقعی» لرد دایگو است؛ پسری که قرار نبود قربانی شود و تمام امید خاندان به او بسته شده. کشمکش بین این دو برادر – یکی «پسر قربانی شده» و دیگری «پسر نجات یافته» – یکی از جذاب‌ترین بخش‌های داستان است. اما مشکل از جایی شروع می‌شود که سازندگان تصمیم می‌گیرند همه چیز را در دو قسمت پایانی جمع کنند. نبرد نهایی بین هیاکی‌مارو و تاهومارو آنقدر که باید طولانی و تأثیرگذار نیست. تصمیم نهایی هیاکی‌مارو دربارهٔ «آیا می‌خواهد تمام بدنش را پس بگیرد یا نه» در چند دقیقه و بدون دیالوگ کافی گرفته می‌شود. و مهم‌تر از همه، سرنوشت لرد دایگو و همسرش (مادر هیاکی‌مارو) خیلی سطحی و سرسری بسته می‌شود. بسیاری از طرفداران احساس کردند که دوازده شیطان که تمام داستان حول محور آنها می‌چرخید، در پایان به راحتی و بدون چالش جدی شکست می‌خورند. این حس شتابزدگی و افت کیفیت در پایان، لکه‌ای کوچک اما قابل توجه بر پیشانی یک شاهکار نشسته است.

**نقاط ضعف دیگر؛ سادگی انیمیشن نبردها در بعضی قسمتها**

اگرچه «دورورو» توسط استودیو مپا ساخته شده که بعدها با آثاری مثل «جوجوتسو کایسن» و «حمله به تایتان: فصل پایانی» به شهرت رسید، اما خود سریال از نظر بودجه و منابع در سطح آن شاهکارها نیست. در بعضی قسمت‌ها (مخصوصاً نیمهٔ دوم)، نبردها ساده، کوتاه و با کمبود فریم مواجه هستند. هیاکی‌مارو گاهی در چند ثانیه شیطانی را می‌کشد که سه قسمت دربارهٔ قدرت تخریب‌اش صحبت شده. این ضعف در انیمیشن، به خصوص برای مخاطبی که انتظار نبردهای نفس‌گیر «شیطان کش» یا «جوجوتسو کایسن» را دارد، ناامیدکننده است. اما باید انصاف داد که «دورورو» هرگز تظاهر به یک انیمهٔ اکشن محض نمی‌کند؛ فلسفه و درام انسانی در آن حرف اول را می‌زند.

**نتیجه‌گیری نهایی؛ شاهکاری معیوب اما فراموش‌نشدنی**

«دورورو» یک انیمه نیست؛ یک مرثیه است. مرثیه‌ای برای همه کودکانی که قربانی قدرت پدرانشان شدند، برای همه انسان‌هایی که بدنشان را از دست دادند اما روحشان را حفظ کردند، و برای همه دوروروهایی که در این دنیای بی‌رحم هنوز هم می‌خندند. این اثر با وجود نقص‌هایش – ریتم کند در میانه، پایان شتابزده و انیمیشن نه چندان خیره‌کننده در بعضی قسمتها – یکی از ماندگارترین تجربه‌های انیمه در یک دههٔ اخیر است. شخصیت هیاکی‌مارو، بدون حتی یک دیالوگ طولانی، در قلب شما جای می‌گیرد. صدای چوب پاهایش روی زمین، نگاه سردش به دشمن، و آرامش عجیبی که بعد از هر کشتن پیدا می‌کند – اینها تصاویری هستند که تا هفته‌ها بعد از تماشا رهایتان نمی‌کنند. اگر از داستان‌های تاریک و فلسفی که دربارهٔ معنای انسان بودن سوال می‌پرسند لذت می‌برید، «دورورو» را از دست ندهید. اما هشدار: بعد از تماشا، مدام از خودتان خواهید پرسید که «اگر من جای هیاکی‌مارو بودم، حاضر بودم برای پس گرفتن بدنم، انسانیت دیگران را نابود کنم؟» و جواب این سوال، شاید خوشایند نباشد.