«سنتِ قربانی؛ چرا شیطان‌کش، ستایشِ باشکوهِ “فرسودگیِ مقدس” است؟»
۲۹ شهریور ۱۴۰۵
این هم یک نقدِ سنگین و لایه‌شکافانه از «شیطان‌کش» (Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba). نقدی که فراتر از ستایشِ بی‌حدِ انیمیشنِ استودیو «یوفوتیبل» می‌رود و به سراغِ هسته‌یِ تاریک و روان‌شناختیِ این اثر می‌گردد:
***
### عنوان نقد: «سنتِ قربانی؛ چرا شیطان‌کش، ستایشِ باشکوهِ “فرسودگیِ مقدس” است؟»
در نگاهِ اول، «شیطان‌کش» داستانی است درباره‌یِ خیر و شرِ مطلق؛ تقابلِ شمشیرزنانِ شجاع با شیاطینی که در تاریکی پرسه می‌زنند. اما اگر «زیبایی‌شناسیِ خیره‌کننده‌یِ نبردها» و «فلوت‌هایِ موسیقیِ متن» را کنار بزنیم، با اثری روبرو می‌شویم که به شکلی عریان، «الهیاتِ رنج» و «تقدیسِ مرگ» را در ذهنِ مخاطبِ مدرن نهادینه می‌کند.
#### ۱. پارادوکسِ «همدلیِ سمی»
شخصیتِ «تانجیرو کامادو» با مهربانیِ افراطی‌اش تعریف می‌شود. او حتی برایِ شیاطینی که به تازگی ده‌ها نفر را دریده اند، اشک می‌ریزد. این نقد وجود دارد که آیا این مهربانیِ تانجیرو، یک «فضیلتِ اخلاقی» است یا یک «مکانیزمِ دفاعی» در برابرِ جنون؟
* **تحلیل:** تانجیرو در دنیایی زندگی می‌کند که «مرگ» تنها حقیقتِ قطعی است. او از طریقِ همدلی با دشمنانِ در حالِ احتضار، در واقع سعی می‌کند انسانیتِ خودش را در برابرِ وحشتِ جنگ حفظ کند. تانجیرو «قربانی» است که یاد گرفته عاشقِ سلاخیِ خودش باشد. این نوعِ نگاه به اخلاق، بسیار خطرناک است: این اثر به مخاطب می‌گوید که «بخشش» به معنایِ «پذیرشِ رنج» است، نه تلاش برایِ تغییرِ شرایط. تانجیرو هیچ ساختاری را عوض نمی‌کند؛ او فقط رنج را با لبخندِ تلخ می‌پذیرد.
#### ۲. زیباشناسیِ مرگ: وقتی سلاخی، «شعر» می‌شود
بزرگترین موفقیت و در عین حال خطرناک‌ترین ویژگیِ «شیطان‌کش»، پیوندِ زدنِ «خون‌ریزی» با «هنر» است.
* **تحلیل:** برخلافِ انیمه‌هایی که مرگ را زشت و کثیف نشان می‌دهند، «شیطان‌کش» مرگ را به یک «رقصِ آیینی» تبدیل می‌کند. تنفس‌هایِ جادویی (آب، آتش، رعد)، نبردها را به تابلوهایِ نقاشیِ متحرک تبدیل کرده‌اند. این «زیباشناسیِ مرگ»، باعث می‌شود مخاطب فراموش کند که در حالِ تماشایِ تکه‌تکه شدنِ بدنِ انسان‌هاست. این اثر، خشونت را «تطهیر» می‌کند. این همان چیزی است که من آن را «اروتیک کردنِ قربانی‌شدن» می‌نامم؛ یعنی القایِ این حس که مرگ در راهِ یک «هدف»، زیبا و باشکوه است.
#### ۳. شیاطین؛ استعاره‌ای از «فردگراییِ مطلق»
شیاطین در این اثر، برخلافِ آنچه تصور می‌شود، نمادِ شرِ اهریمنی نیستند؛ آن‌ها نمادِ «فردگراییِ افراطی» و «سرسختیِ اگزیستانسیالیستی» هستند. آن‌ها انسان‌هایی هستند که به دلیلِ رنجِ عمیق یا طمع، تصمیم گرفته‌اند فقط به خودشان فکر کنند و جاودانه شوند.
* **تحلیل:** «موزان کیبوتسوجی» (آنتاگونیستِ اصلی) نمادِ «سرمایه‌داریِ استثمارگر» است؛ او به دیگران قدرت می‌دهد اما آن‌ها را «مالکیت» می‌کند. در مقابل، تانجیرو و دوستانش نمادِ «فداکاریِ جمعی» هستند. نبردِ نهایی، در واقع تقابلِ «منِ مطلق» (شیاطین) با «ما» (دسته شیطان‌کش) است. اما سؤالی که انیمه از پرسیدنش طفره می‌رود این است: «آیا فداکاریِ بی‌پایانِ این جوانان، در نهایت برایِ دنیایی که تغییر نکرده، ارزشمند است؟»
#### ۴. «ستون‌ها» (Hashira)؛ چرخ‌دنده‌هایِ یک سیستمِ فرسوده
ستون‌ها (بالاترین سطحِ جنگجویان)، استعاره‌ای از «نسلِ سوخته» هستند. آن‌ها نخبگانی هستند که تمامِ زندگی، هویت و بدنِ خود را فدایِ سیستمی کرده‌اند که همیشه «یک قدم عقب‌تر» از شیطان است.
* **تحلیل:** شیطان‌کش به ما نشان می‌دهد که «قهرمانی» نه یک انتخاب، بلکه یک «بارِ ژنتیکی» یا «تحمیلِ ساختاری» است. تانجیرو هیچ انتخابی جز شمشیر به دست گرفتن ندارد. این اثر به شکلِ زیرپوستی به مخاطبِ جوانِ امروزی می‌گوید: «از تو انتظار می‌رود که خودت را بسوزانی تا دیگران در امنیت بمانند، و اگر در این راه کشته شدی، به عنوانِ یک قهرمانِ زیبا دفن خواهی شد.»
#### جمع‌بندی:
«شیطان‌کش» یک پیروزیِ فرمی است، اما از نظرِ محتوایی، بازتاب‌دهنده‌یِ یک «سندرومِ ایثارگری» است. این اثر درباره‌یِ پیروزیِ خیر بر شر نیست؛ درباره‌یِ چگونگیِ «پذیرشِ مرگ» در دنیایی است که هیچ جایِ امنی ندارد.
اگر بخواهیم آن را با انیمه‌هایِ دیگر مقایسه کنیم:
* «وان‌پیس» درباره‌یِ «آزادی» است.
* «بلو لاک» درباره‌یِ «خودخواهی» است.
* اما «شیطان‌کش» درباره‌یِ **«وظیفه»** است.
این اثر به ما می‌گوید که حتی اگر دنیا در آتش است و تو هیچ راهِ فراری نداری، تنها کاری که می‌توانی بکنی این است که «لبخند بزنی، تنفس کنی و به وظیفه‌ات عمل کنی.» و این، شاید ترسناک‌ترین پیامِ فلسفی‌ای باشد که یک انیمه می‌تواند در قرنِ بیست و یکم به مخاطبش بدهد.
دیدگاه های کاربران
اولین نفر باشید دیدگاهی ثبت می‌کند