«حماسه‌یِ حافظه؛ چرا “وان‌پیس” بیش از آنکه داستانِ دزدانِ دریایی باشد، نبردی برایِ بازپس‌گیریِ تاریخ است؟»
۲۹ شهریور ۱۴۰۵
این هم یک نقدِ ساختار‌شکن و «تک» از «وان‌پیس» (One Piece)؛ نقدی که از کلیشه‌هایِ «دوستی» و «قدرتِ جادویی» فاصله می‌گیرد و به سراغِ هسته‌یِ مرکزی و سیاسیِ این اثر می‌رود:
***
### عنوان نقد: «حماسه‌یِ حافظه؛ چرا “وان‌پیس” بیش از آنکه داستانِ دزدانِ دریایی باشد، نبردی برایِ بازپس‌گیریِ تاریخ است؟»
بسیاری وان‌پیس را با «لوفیِ خندان» یا «مبارزاتِ حماسی» به یاد می‌آورند، اما این نگاه به اندازه دیدنِ اقیانوس و ندیدنِ جریان‌های زیرینِ آن است. وان‌پیس در قلبِ خود، یک اثرِ «تاریخ‌شناسانه» است؛ داستانی درباره‌یِ اینکه «تاریخ» چطور توسطِ فاتحان نوشته می‌شود و «حقیقت» چطور زیرِ لایه‌هایِ پروپاگاندا دفن می‌گردد.
**۱. نبردِ «تاریخِ رسمی» در برابرِ «حافظه‌یِ جمعی»:**
هسته‌یِ مرکزیِ وان‌پیس، «قرنِ تهی» (Void Century) است. این یک ابزارِ داستانیِ ساده نیست؛ این یک استعاره‌یِ سیاسیِ عمیق است. دولتِ جهانی (World Government) در این انیمه، نمادِ نظام‌هایِ توتالیتر و استعمارگری است که با پاک کردنِ حافظه‌یِ جمعی، قدرتِ خود را حفظ می‌کنند. آنچه لوفی و خدمه‌اش در این اقیانوسِ عظیم دنبال می‌کنند، در واقع «گنج» نیست؛ بلکه «حقیقتِ مخدوش‌شده» است. وان‌پیس به ما می‌گوید که خطرناک‌ترین سلاح برای یک حکومتِ استبدادی، نه شورشِ مسلحانه، بلکه «دانستنِ گذشته» است. این انیمه در واقع یک «مانیفستِ تاریخی» است که به مخاطبش یادآوری می‌کند: *«کسی که تاریخ را کنترل می‌کند، آینده را در مشت دارد.»*
**۲. دیالکتیکِ «آزادیِ مطلق» و «نظمِ آهنین»:**
وان‌پیس دیالکتیکی‌ترین اثرِ انیمه‌ای است. در یک سو، «دولتِ جهانی» و نیرویِ دریایی را داریم که «عدالتِ مطلق» (نظمِ دیکتاتوری) را ترویج می‌کنند و معتقدند امنیت تنها در سایه‌یِ کنترلِ همه‌جانبه به‌دست می‌آید. در سویِ دیگر، لوفی و دزدانِ دریایی (به معنایِ واقعیِ کلمه، آنارشیست‌ها) قرار دارند که «آزادیِ مطلق» را می‌خواهند. نبردِ وان‌پیس، نبردِ «امنیت در قفس» در برابرِ «خطراتِ آزادی» است. لوفی هیچ ایدئولوژیِ سیاسی‌ای ندارد، اما حضورِ او در هر جزیره، ساختارِ استبدادیِ آن جزیره را فرو می‌پاشد؛ این یعنی لوفی یک «آنتروپیِ انسانی» است که نظمِ تحمیلی را به آشوبِ طبیعی تبدیل می‌کند.
**۳. نقدِ ساختاری: وقتی «عظمت» به «تکرار» تبدیل می‌شود:**
اما از نگاهِ منتقدانه، وان‌پیس یک مشکلِ بزرگ دارد که کمتر کسی به آن اعتراف می‌کند: «تورمِ روایی» (Narrative Inflation). اودا (خالقِ اثر) در دامی گرفتار شده که خودش ساخته است. ساختارِ «ورود به جزیره -> آشنایی با رنجِ مردم -> نبرد با دیکتاتور -> جشنِ پیروزی»، پس از هزار قسمت به یک «فرمولِ تکرارپذیر» تبدیل شده است. انیمه در بخش‌هایِ فنی (به‌ویژه در نسخه‌یِ انیمه، نه مانگا) به شدت از «کش‌آمدن» رنج می‌برد. گاهی حس می‌شود داستان در حالِ «چرخیدن در مدارِ خود» است تا اینکه به جلو حرکت کند. این «بزرگ بودنِ بیش از حدِ داستان» باعث شده تا شخصیت‌هایِ فرعیِ بی‌شماری ایجاد شوند که در نهایت، عمقِ شخصیت‌پردازیِ هسته‌یِ اصلی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند.
**۴. چرا وان‌پیس «بی‌رقیب» است؟**
وان‌پیس تنها انیمه‌ای است که «دنیاسازی» (World Building) را به عنوانِ شخصیتِ اصلیِ داستان در نظر گرفته است. در بیشترِ آثار، دنیا فقط پس‌زمینه‌ای برایِ حرکاتِ قهرمان است؛ در وان‌پیس، این «دنیا» است که نفس می‌کشد، تاریخ دارد، سیاست دارد و پیر می‌شود. تماشایِ وان‌پیس، شبیه به خواندنِ یک رمانِ کلاسیکِ قرنِ نوزدهمی است که در آن هر جزیره، یک «کشور» با فرهنگ و مشکلاتِ خاصِ خودش است.
**جمع‌بندی:**
وان‌پیس درباره‌یِ «پادشاهِ دزدان دریایی شدن» نیست؛ این داستانِ عبور از یک «دریایِ دروغ» برای رسیدن به یک «جزیره‌یِ حقیقت» است. این اثر به ما می‌گوید که برایِ آزاد بودن، باید بهایِ سنگینی بپردازید: اینکه همیشه از سویِ «سیستم» به عنوانِ یک مجرم شناخته شوید.
اگر «بلو لاک» نقدِ «خودخواهی» بود و «جاسوس در خانواده» نقدِ «نقش‌های اجتماعی»، «وان‌پیس» نقدِ «تاریخ‌نگاریِ قدرت» است. این اثری است که در آن، «خنده» و «اشک» تنها پوششی هستند بر رویِ یک سوالِ بزرگ: **«اگر همه چیز دروغ باشد، آیا حاضری برای کشفِ حقیقت، زندگی‌ات را به دریا بزنی؟»**
دیدگاه های کاربران
اولین نفر باشید دیدگاهی ثبت می‌کند